Những ngày này bỗng nhớ mẹ…V́ ḿnh cũng đi một chặng đường gần như lúc mẹ buông tất cả để nghỉ ngơi cùng chồng con. V́ cũng tới tuổi hay ngoái lại hoài cổ như mẹ...
Mẹ sinh ra giữa một làng hoa cổ, có từ thời Lư. Trong gia phả ghi lại, thế kỷ 17 cụ tổ vâng lệnh vua đi từ Thanh Hóa ra kinh thành Thăng Long để nhậm chức quan ǵ đó không rơ v́ gia phả cũ đă mất thời tao loạn. Thủa chân ướt chân ráo tới kinh thành, cụ tổ lập nghiệp ở Nhân Chính. Về sau dời đến Nam Đồng. Tới Khán Xuân th́ đă được truyền đến 9 đời. Cuối thế kỷ 19, người Pháp lấy khu đất trang trại của cụ huyện và cả làng Khán Xuân (Bách Thảo bây giờ) để xây Phủ Toàn quyền nên cụ đành đem cả đại gia đ́nh vào làng Ngọc Hà lập nghịêp. Cụ vừa làm quan, vừa sống bằng nghề trồng hoa, phát canh thu tô. Có đất, có nghề nên gia đ́nh cụ gần như sống theo kiểu tự cung tự cấp. Thóc gạo nhận từ nông dân cấy rẽ. Tự trồng rau, trồng chè, vối để dùng quanh năm. Đàn bà, con gái dù là con nhà giàu nhưng vẫn phải lao động cùng gia nhân như hái hoa, trồng rau, tự may vá quần áo mặc…Tức là quá nửa đêm dậy hái hoa để sáng ra đưa đi bán ở quầy hàng cạnh Bờ Hồ. Ngày trước ông ngoại có một bác người làm cắm hoa đẹp nổi tiếng. Nếu người khác cắm th́ các madam Pháp chỉ trả 5 xu, riêng bác th́ họ trả đến 5 đồng. Mẹ theo bác này học cắm hoa nên hàng ngày sau giờ học hay lên quầy bán hoa trên phố Tràng Tiền giúp việc.
Cột cờ vẫn không mấy thay đổi
Ngọc Hà, quê ngoại của ḿnh đấy. Theo sử sách ghi lại th́ v́ng đất này có cư dân từ thời các vua Hùng. Người ta đă đào được di chỉ như ŕu đá ở Quần Ngựa, ŕu đồng ở Cống Vị. C̣n nghề trồng hoa ở Ngọc Hà, Hữu Tiệp đă có từ thời Lư, Trần. Trong sử sách c̣n ghi lại, năm 1526, Trần Châu đóng quân ở Hoàng Hoa Thị (chợ hoa vàng). Có thể chợ Ngọc Hà ngày nay là dấu vết của Hoàng Hoa Thị ngày xưa chăng? Và thời đó dân làng hoa trồng nhiều cúc vàng nên có tên là Hoàng Hoa Thị? Cuối thế kỷ 19 th́ hai làng Ngọc Hà, Hữu Tiệp có tên chung là Trại Hàng Hoa. Hoa Ngọc Hà cung cấp cho những người sành chơi đất Kinh kỳ. Sau năm 54, dân Ngọc Hà, Hữu Tiệp thiếu đất c̣n đi mua, thuê đất ở Nghĩa Đô, An Phú, Mai Dịch để trồng hoa đấy…Hoa Ngọc Hà nức tiếng kinh kỳ và thân quen với người dân Hà thành như hơi thở. Lễ, tết, ma chay, cưới hỏi, cúng lễ, người ta đổ xô lên Ngọc Hà mua hoa. Những ngày áp tết, người ta đổ xô lên Ngọc Hà ngắm và mua hoa. Và khi ấy ḿnh hay được phân công dẫn đưa khách đi văn cảnh…Kí ức đó giờ vẫn sống động trong tâm hồn ḿnh với những vườn hoa lộng lẫy đẹp mê hồn. Cả làng hoa rực rỡ sắc màu và được ướp đủ hương hoa các loại…
“Ngày rằm đi chợ mua hoa.
Phải chờ thấy gánh Ngọc Hà mới mua”.
Và:
“Giếng Ngọc Hà vừa trong vừa mát
Vườn Ngọc Hà thơm ngát gần xa
Hỡi người gánh nước tưới hoa
Có cho ai được vào ra chốn này”
Trước lúc ḿnh sang Nga học, mẹ đau khổ bảo ḿnh: “Con vẫn mắc nợ làng hoa ḿnh v́ con chưa viết ǵ về sự tiêu vong của nó”. Món nợ đó giờ ḿnh chưa trả được. Phần v́ những người biết chuyện ngày xửa, ngày xưa đă lên cơi trời, người ở lại tản tác khắp nơi…Làng hoa giờ c̣n mấy ai là dân gốc? Họ bán đất bỏ xứ mà đi. Làng hoa giờ thành ngơ bê tông chật chội, xấu xí. Kết quả của quá tŕnh đô thị hóa xô bồ, bát nháo. Làng hoa cổ đă biến mất không dấu vết…Nỗi đau của những người Ngọc Hà đă mất, đă xa quê vẫn c̣n nguyên đó…
Lại nói chuỵên về gia đ́nh ông ngoại. Cụ huyện cho học chữ nhưng cấm cháu gái học đàn v́ sợ hư thân. Cấm đeo trang sức trên người v́ gần những thứ xa xỉ ḷng người dễ sinh tham lam, hư hỏng. Đàn bà ham xa xỉ, phù phiếm mất đi cái sang. Mẹ cả đời không biết đến cái nhẫn vàng. Một phần khi lập thân, thời của mẹ quá nghèo để có tiền mua vàng. Phần nữa mẹ hoàn toàn không màng những thứ đó. Lúc c̣n bé, mẹ không kể ǵ nhiều cho chị em ḿnh nghe chuyện các cụ dạy dỗ mẹ như thế nào, nhưng cứ âm thầm gieo vào chị em ḿnh những ǵ thành tâm tính của mẹ…Đến giờ dù đă có thể mua cho ḿnh vài đồ trang sức, nhưng không hiểu sao ḿnh không thích những thứ đó một cách rất tự nhiên…Lạ thế!
Chợ Đồng Xuân ngày xưa đẹp là vậy...
C̣n nhớ ngày bé khóc lên khóc xuống mỗi khi bị mẹ “hành”. Nào là con gái phải gọn gàng. Không được cười ngoác miệng, nói to. Ăn uống phải ngậm miệng, chớ có nhai tóp tép. Khi đi đứng phải từ tốn, chậm răi, không được bước chân mạnh, hai tay tung tẩy. Pha ly nước chanh cho khách mà c̣n để tép và hạt chanh rơi trong ly th́ đem vào nhà trong làm lại. Bữa cơm mời khách dù chỉ rau luộc, cà muối nhưng đĩa rau phải xanh, những ngọn rau gắp vào đĩa cấm xô xệch, vung văi…Nhiều lần đă bê mâm cơm ra mời khách ḿnh lại phải bê vào để sắp đặt cho mẹ vừa ư. Vừa ấm ức, vừa bực bội mà vẫn phải làm đúng những ǵ mẹ đề nghị. Lúc bé chưa biết th́ phải ngồi cạnh để xem người lớn làm cỗ như thế nào. Cả cái cách thái miếng su hào nấu bóng khác với miếng su hào sào cần tây cũng không được sai quấy…C̣n nhớ chị gái ḿnh đă bị mẹ “lên lớp” về cái tội ngủ trưa tốc áo hở bụng khi 16 tuổi đến bật khóc. Căn nhà chật chội nhét đủ bốn con cả trai lẫn gái cùng hai bố mẹ nên mẹ không đồng ư cho con gái mặc áo ba lỗ ở nhà. Mẹ bảo nhà có hai đàn ông, dù là bố và anh trai th́ cũng phải ư tứ…Thôi th́ cơ man là những qui định bất thành văn phải tuân thủ. Dù có khó chịu, bực bội th́ vẫn phải làm đúng. Măi th́ những qui định ấy ngấm vào người thành nết ăn ở của con cháu sau này…Mẹ thích con gái dịu dàng, tinh tế, ư nhị, kín đáo, đằm thắm, nhỏ nhẹ…Toàn những thứ khó khó là với ḿnh…Hihi…Thôi th́ không cố được 100% th́ cũng phải quá nửa để mẹ vui, hài ḷng.
Cầu Long Biên như nhjp tim của người Hà Nội...
Không hiểu sao ḿnh nhớ nhất bàn trà của cha mẹ. Mẹ hay ngồi đó uống trà và thưởng hoa. Bố trồng mấy chậu địa lan Mạc lan, Trần mộng, thủy tiên và mỗi lần đơm bông lại bê đặt hiên nhà để có thể ngắm nh́n và thưởng mùi ngan ngát của nó lan tỏa đến bên ấm trà bốc khói. Bố được thừa hưởng cái thú chơi hoa, cây cảnh từ ông ngọai vốn là người sành chơi hoa, nhất là hoa thủy tiên. Thời xưa, ông ngoại tham gia hội chơi hoa thủy tiên. Khá nhiều hội hoa thời đó của các cụ: hội hoa đỗ quyên, hội hoa địa lan…Ông ngoại ḿnh tỉa củ thủy tiên khéo đến nỗi thủy tiên của ông bao giờ cũng đơm hoa đúng giao thừa. Khi nhỏ mẹ là con út được ông ngoại cưng chiều nên hay cho cùng ngồi uống trà, thưởng hoa vào buổi tà dương để nói chuỵên nhà, đọc thơ. Nếp thưởng trà đó mẹ duy tŕ cho đến khi ĺa đời. Mẹ lên cơn nhồi máu cơ tim ngay bên bàn trà.
Mấy chục năm bố mẹ pha trà, uống trà và đọc thơ cho nhau nghe quanh cái bàn trà cũ kĩ ấy. Đôi lúc có thêm bạn thơ quí mến nhau t́m đến, xúm quanh bàn trà đọc thơ cho nhau nghe. Mẹ yêu thơ Đường và có giọng đọc nghe buồn bă rất mê hoặc. Bố có lúc đùa bảo mẹ đừng đọc thơ v́ giọng mẹ buồn lắm mà ông lại thích vui vẻ. Anh chị em ḿnh lớn lên trong tiếng ru, đọc thơ của mẹ. Mẹ bảo, cuộc sống có thể thiếu nhiều thứ, nhưng không thể thiếu sách và thơ. Tủ sách là tài sản duy nhất mẹ viết trong di chúc để lại cho ḿnh ngoài gian nhà thừa kế của ông ngọai. Bên bàn trà mẹ đọc sách mỗi ngày và suy ngẫm về đạo làm người, về cuộc đời. Không biết mẹ ngộ ra điều ǵ khi ấy, chỉ biết sau này mẹ viết trong di chúc dặn các con qua lời của V.A Xukhômlinxki: “Chỉ người nào biết yêu thương mới trở thành rộng răi. Phải hiểu rơ chân lí này, cái chủ yếu nhất mà những của cải trên xứ sở chúng ta không thể sánh nổi đó là sự giàu có về tinh thần, trí tuệ, kiến thức, sự thông minh, tài năng, sáng tạo, t́nh bạn và t́nh yêu chung thủy với con người. Hăy học để có được sự giàu có ấy. Bí quyết của sự rộng răi chân chính là ở chỗ đó. Tính keo kiệt làm cho con người nghèo đi, trở thành ích kỉ và vụ lợi. Của cải tồn tại để phục vụ con người chứ không phải nô dịch con người”. Mẹ c̣n dặn các con dạy các cháu của mẹ sau này là phải hết ḷng với người thân, bạn bè, những người có hoàn cảnh không may mắn, không được làm điều ǵ ác với bất cứ ai, không tham lam, ích kỉ, không tự thương xót bản thân ḿnh một cách quá đáng, đặc biệt phải tránh xa thói vong ân bội nghĩa…
Một buổi sáng đầu tháng 8 âm lịch năm 1993, bố pha trà để uống cùng mẹ như mọi ngày. Mẹ thấy vui v́ sức khoẻ đang khá hơn và muốn đi thăm vài người bạn lâu nay không gặp. Bố hứa sẽ đưa mẹ đi tất cả nơi nào mẹ muốn. Hết tuần trà mẹ kêu đau ngực. Bố đưa mẹ vào giường nằm nghỉ để tiếp một người khách vừa đến chơi. Chừng hơn mười phút sau bố vào th́ mẹ đă ra đi. Lặng lẽ, thanh thản, b́nh yên…
Mẹ mất, bố c̣n lại một ḿnh, độc ẩm vào những buổi sáng, tối thêm mười bốn năm nữa…Nhưng hàng tháng, vào một ngày nhất định trong tuần, có chừng hơn mười người bạn thơ đến nhà chơi và làm thành tao đàn quanh bàn trà…Những gương mặt già thơ thới an trú trong cơi tĩnh lặng của thi nhân, thi ca, của trà và hoa, không vướng bận chuyện thế sự, những khó khăn, khổ sở mà nhiều người vẫn đang phải đeo ḅng. Bố đọc lại những vần thơ ngày trước mẹ hay đọc. Giọng bố không ngân nga như mẹ, nhưng bao giờ cũng có một câu b́nh hóm hỉnh kèm theo để bạn bè cùng vui cười…
Tuổi thơ Hà Nội thế này...
Sau khi mẹ ra đi, mấy chậu địa lan cũng đi theo…C̣n lại vài chậu bố cố công chăm bẵm. Mấy năm cuối đời, thấy sức yếu không thể chu đáo với người tri kỉ, bố gọi người tin cậy đến để bàn giao chứ không bán dù là loại cây đắt tiền. Bố không giao cho các con v́ không ai yêu hoa, không ai đủ ḷng tin ở bố là biết chăm sóc người bạn khó tính ấy như bố. Bố t́m nơi gửi gắm địa lan trước khi làm cuộc viễn du xa lắc mà không c̣n vướng bận ǵ…Cũng chỉ sau cuộc điện thoại ngắn ngủi hẹn một người quen sẽ lên chơi, bố gục xuống, không đau đớn, khổ sở…Bố đă vụt bay lên ngoạn mục trong tiếng cười hài hước vốn có…Ấm trà sáng đó cũng đă được bố dùng hết một ḿnh.
Mẹ có một nuối tiếc chưa làm được là muốn vào chùa ở mấy năm cuối đời nhưng không thành hiện thực…Và mẹ biết cách biến bàn trà thành một góc nhỏ như nơi cửa Phật để hàng ngày tu tâm, tích đức…Tâm nguyện của mẹ là mong các con cháu hăy cố lưu giữ, tạo dựng một bàn trà như thế ở trong mỗi nhà…Ô, hóa ra gia đạo, nếp nhà được h́nh thành từ những điều nhỏ nhặt dường như mơ hồ ấy…
(Kỉ niệm ngày được mẹ sinh thành)
Thùy Linh
http://www.buudoan.com/2012/04/coi-mo-ho.html